تحریمهای آمریکا بر صنعت هوایی ایران به این بخش آسیب بیشتری وارد کرده و سفرهای بینالمللی را غیرقابل پیشبینی کرده است. این تحریمها همچنین خطرات جدیدی برای تجارت و بار به همراه دارد.
چالشهای جدید سفرهای هوایی
در اوایل سپتامبر، وزارت خزانهداری ایالات متحده به عنوان بخشی از "عملیات طرد اقتصادی"، به تحریم صنعت هوایی ایران پرداخت. این تحریمها شامل خطوط هوایی ایرانی و شرکتهایی است که خدمات زمینی، بلیتفروشی یا پشتیبانی فرودگاهی ارائه میدهند و با خطر تحریمهای ثانویه مواجه هستند که ممکن است دسترسی آنها به سیستم مالی ایالات متحده را محدود کند.
بیشتر بخوانید: وزیر کسبوکار بریتانیا درباره احتمال ممنوعیت صادرات دیزل آمریکا هشدار داد
ایالات متحده نمیتواند بهطور مستقیم از فرودگاههای خارجی بخواهد که هواپیماهای ایرانی را نپذیرند. اما تهدید تحریمهای ثانویه میتواند خطر خدماتدهی به این هواپیماها را برای فرودگاهها، تأمینکنندگان سوخت و شرکتهای هواپیمایی افزایش دهد.
اثرات بر مسافران و بار
برای تهران، تحریمهای هوایی لایهای دیگر از فشارهای گستردهتر واشنگتن هستند که شامل محدودیتهای بانکی، دریایی، بیمه و تجارت میشود. واشنگتن ادعا میکند که خطوط هوایی ایرانی نه تنها مسافران غیرنظامی بلکه شبکههای نظامی و امنیتی را نیز خدمترسانی میکنند. به عنوان مثال، خطوط هوایی ماهان به حمایت از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی متهم شده است.
این موضوع همچنین در داخل ایران مورد بحث قرار گرفته است. محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه سابق، در یک مصاحبه گفته بود که قاسم سلیمانی از هواپیماهای غیرنظامی برای جابجایی نیروها و تجهیزات به سوریه استفاده کرده است. برای واشنگتن، چنین ارتباطاتی به توجیه هدفگذاری شبکههای هوایی کمک میکند.
با این حال، نتیجه فوری برای مسافران عادی، لغو پروازها و کاهش راههای خروج یا بازگشت به کشور است. پروازهای ایرانی به بغداد و مسقط معلق یا لغو شدهاند و کشورهای آذربایجان و گرجستان نیز پروازهای خطوط هوایی ایرانی را متوقف کردهاند.
یک آژانس مسافرتی ایرانی اعلام کرد که مسیرهای هوایی به عمان، عراق، آذربایجان و گرجستان به شدت مختل شدهاند. در تاریخ ۲۴ سپتامبر، ترکمنستان اجازه پرواز یک هواپیمای ایرانی از تهران به دوشنبه را برای عبور از حریم هوایی خود نداد و هواپیما مجبور به بازگشت به ایران شد.
اگرچه ترکیه، ارمنستان و چین هیچ محدودیت کلی اعلام نکردهاند، اما مسافران بهطور فزایندهای reluctant به خرید بلیت هستند چرا که حتی یک رزرو تأیید شده نیز تضمینی برای پرواز ندارد.
به گفته یک مسافر، آژانسها هنوز بلیت میفروشند اما نمیتوانند تضمین کنند که پرواز واقعاً انجام شود. به عنوان بخشی از بسته تحریمی، ایالات متحده همچنین مجوز عمومی "J-۱" را که به برخی از هواپیماهای غیرایرانی اجازه میداد تا تحت شرایط خاصی در ایران توقفهای موقتی داشته باشند، متوقف کرده است.
تحریمهای جدید باعث افزایش خطرات قانونی و مالی برای خطوط هوایی، فرودگاهها، تأمینکنندگان سوخت و شرکتهای ارائهدهنده خدمات شده است. حالا آنها باید خطر تحریمهای ثانویه را محاسبه کنند.
با افزایش عدم قطعیت در اتصالات هوایی، مسافران بیشتری به عبور از مرزهای زمینی روی آوردهاند. یکی از مسافران که پروازش لغو شده بود، از طریق زمین از ایران به ترکیه سفر کرده و سپس به استانبول با هواپیما ادامه داده است. او گفت: "مرز بسیار شلوغ بود. افراد زیادی سعی میکردند خارج شوند زیرا نگران بودند که مسیرها بسته شود."
برای خانوادهها، مسافران سالمند، دانشجویان و بیماران، عبور از مرز زمینی و ادامه سفر با جاده و هوا میتواند بسیار دشوارتر از پرواز مستقیم باشد. همچنین هزینهها به سرعت افزایش مییابد زیرا مسافران هزینههای حمل و نقل جادهای، اقامت و پروازهای اضافی را به سفرهایی که قبلاً فقط به یک بلیت نیاز داشتند، اضافه میکنند.
علاوه بر این، بار هوایی که برای کالاهای فوری یا حساس، از جمله برخی داروها و تجهیزات پزشکی، اجزای صنعتی و نمونههای آزمایشگاهی اهمیت دارد، تحت تأثیر قرار گرفته است. این مسئله در شرایطی مهمتر میشود که ایران بهطور همزمان با محدودیتهای شدید در تجارت دریایی مواجه است.
صنعت هوایی ایران پیش از تحریمهای اخیر نیز با مشکلات ساختاری مواجه بود. وزیر حمل و نقل، فرزانه صادقی، پیشتر تأیید کرده بود که برخی پروازها بدون راهنمایی راداری انجام میشود و این مسئولیت بیشتری بر دوش خلبانان قرار میدهد.
یک ناوگان قدیمی، مشکلات در تهیه قطعات یدکی، سالها تحریم و کاهش تعداد هواپیماهای عملیاتی همگی فشارهایی بر خطوط هوایی وارد کرده است. زمانی که مسافران باید همچنین به پذیرش خدمات فرودگاهها، تأخیرهای طولانی یا لغو پروازها بدون هشدار توجه کنند، خرید بلیت به محاسبهای از خطر تبدیل میشود.
علیرضا سالواتی، تحلیلگر اقتصاد سیاسی و مدیرعامل شرکت تحلیلی خاورمیانه مستقر در لندن، گفت که از دست دادن اتصالات هوایی بعید است که آسیب فوری زیادی به تولید ناخالص داخلی ایران وارد کند. "صنعت هوایی ایران از نظر استانداردهای منطقهای کوچک است. بر خلاف ترکیه یا امارات متحده عربی، کشور یک مرکز بینالمللی بزرگ نیست و ناوگان تجاری آن محدود است."
سالواتی افزود: "آسیب بیشتر در اتصال مشاهده میشود. برای یک اقتصاد به شدت تحریم شده، پروازها هنوز برای تجارت، دیاسپورا، دانشجویان، کارگران متخصص و درمان پزشکی در خارج اهمیت دارند." اگر اتصالات اولیه ناپدید شوند، شبکه هوایی بینالمللی ایران ممکن است به تدریج به تعداد کمی محدود شود.
بیشتر بخوانید: جان هیلی در کنفرانس کارگری با چالش مالیاتی مواجه است · دولت ترامپ برنامه نجات پناهندگان ایرانی را متوقف کرده است
