شیفت خدمات بهداشت روان از نهادها به جوامع به عنوان یک ضرورت در سطح جهانی مطرح شده است. در دهه‌های اخیر، بسیاری از کشورها پیشرفت‌های معناداری در توسعه خدمات بهداشت روان مبتنی بر جامعه داشته‌اند. این تحولات نشان داده‌اند که افراد مبتلا به اختلالات روانی می‌توانند در جوامع خود با حمایت مناسب، به شکوفایی برسند.
وضعیت کنونی در خدمات بهداشت روان
با این حال، در سطح جهانی، تعداد زیادی از افراد مبتلا به اختلالات روانی در بیمارستان‌های روانی و نهادهای مراقبت اجتماعی زندگی می‌کنند. برخی از آن‌ها ماه‌ها و برخی دیگر دهه‌ها در این مراکز نگهداری می‌شوند. طبق آمار سازمان بهداشت جهانی، حدود نیمی از این افراد به زور وارد این مراکز شده‌اند و از انتخاب‌های روزمره خود محروم هستند.
بیشتر بخوانید: صنعت داروسازی به برنامه آزمایشی دولت ترامپ علیه قیمت دارو اعتراض کرد
مدل مراقبت روانی نهادی به عنوان یک مدل قدیمی و ناکارآمد شناخته می‌شود. این وضعیت نه تنها یک مدل درمانی بلکه یک مسئله حقوق بشری نیز است. بسیاری از کشورها هنوز به شدت به نهادهای روانی مستقل وابسته هستند و تقریباً نیمی از بودجه عمومی بهداشت روان به نگهداری این مراکز اختصاص می‌یابد، در حالی که دسترسی به خدمات بهداشت روان مبتنی بر جامعه برای میلیون‌ها نفر تحت‌پوشش قرار نمی‌گیرد.
تجربه سری‌لانکا در اصلاح خدمات بهداشت روان
سری‌لانکا با جایگزینی نهادهای ایزوله‌شده با خدمات مبتنی بر جامعه، اصلاح خدمات بهداشت روان را در پیش گرفته است. این کشور در دو دهه گذشته با توجه به سیاست‌های بهداشت روان خود، پیشرفت‌های قابل توجهی در تبدیل سیستم بهداشت روان از مدل مبتنی بر پناهگاه به یک شبکه غیرمتمرکز از خدمات محلی و منطقه‌ای داشته است. امروزه خدمات بهداشت روان در سری‌لانکا از طریق واحدهای بستری و سرپایی در بیمارستان‌های عمومی، کلینیک‌های بیرونی، واحدهای توانبخشی و کلینیک‌های بهداشت روان کودک در سرتاسر کشور ارائه می‌شود.
مراکز درمانی که حقوق بشر، کرامت و خودمختاری فردی را رعایت می‌کنند، به بهبود وضعیت افراد کمک می‌کنند. اما زمانی که مراقبت به‌صورت اجباری، کنترل سختگیرانه یا انزوا اجتماعی انجام شود، به نوعی حبس بدل می‌شود.
اهمیت ایجاد شرایط برای استقلال و مشارکت اجتماعی
تبدیل‌سازی نهادها به سادگی کاهش تعداد تخت‌های بیمارستانی نیست. بلکه ایجاد شرایطی است که افراد بتوانند به‌طور مستقل زندگی کنند و به‌طور کامل در جامعه مشارکت کنند. این شامل دسترسی به مسکن مناسب، آموزش، اشتغال، حمایت اجتماعی و مراقبت‌های بهداشتی فیزیکی و روانی است. اینها بنیادهای بهبودی، شمول و خدمات بهداشت روان مبتنی بر حقوق بشر است.
کاهش تخت‌های بیمارستانی باید با تقویت خدمات محلی و حمایت‌های عملی همراه باشد. هیچ کس نباید بدون ادامه مراقبت از مراکز خارج شود. افراد باید به خدمات و جوامعی خوشامد بگویند که آماده پذیرش آن‌ها هستند.
راهنمایی سازمان بهداشت جهانی برای انتقال به خدمات مبتنی بر جامعه
کشورهای مختلف در حال نشان دادن این موضوع هستند که پیشرفت در مسیر تبدیل‌سازی نهادها به خدمات مبتنی بر جامعه در تمام سطوح درآمدی ممکن است. سازمان بهداشت جهانی راهنمایی‌های جدیدی را منتشر کرده تا به رهبران بهداشت کمک کند تا هر مرحله از این انتقال را طی کنند. هر کشور از موقعیت و منابع مختلفی برخوردار است و نیاز دارد تا اقداماتی با تأثیر بالا و مناسب برای زمینه خود شناسایی کند.
باید اطمینان حاصل شود که افراد در محیط‌هایی حمایت دریافت کنند که کرامت، خودمختاری، روابط و شمول را ترویج کند. از دولت‌ها و سیستم‌های بهداشت و درمان درخواست می‌شود که این موضوع را به عنوان یک اولویت در نظر بگیرند و افراد مبتلا به اختلالات روانی را به عنوان شرکای اصلی در این انتقال در نظر بگیرند.
بیشتر بخوانید: درمان نوآورانه بینایی در سه بیمار به آزمایش درآمد · رشد چشمگیر مادران جایگزین در گرجستان و چالش‌های حقوقی آن
