وُرِتکس قطبی، حلقه‌ای از هوای سرد است که در ارتفاعات بالای جو در حال چرخش است و می‌تواند در طول فصول مختلف به شکل‌های متفاوتی تغییر کند. اگر این پدیده دچار اختلال شود، می‌تواند بر وضعیت جوی تاثیر گذاشته و خطر بروز سرما را در نیمکره شمالی افزایش دهد.
وضعیت کنونی وُرِتکس قطبی
مشاهدات کنونی نشان می‌دهد که وُرِتکس قطبی در سال جاری به طور بی‌سابقه‌ای زودتر از معمول تضعیف شده است و حتی وزش بادهای آن نیز در حال تغییر جهت است. هنوز مشخص نیست که این اختلال چگونه زمستان نیمکره شمالی را تحت تاثیر قرار خواهد داد، اما دانشمندان بر این باورند که این یک رویداد تاریخی است.
بیشتر بخوانید: دادگاه اتحادیه اروپا درخواست لهستان برای لغو هفت قانون اقلیمی را رد کرد
تحلیل دانشمندان و پیامدهای احتمالی
تیم استوک‌دیل و فردریک ویتارت، دو دانشمند اصلی از مرکز پیش‌بینی آب و هوای میان‌مدت اروپا، اعلام کردند: "تا آنجا که می‌دانیم، این نخستین باری است که اختلال در وُرِتکس استراتوسفری در این زمان از سال مشاهده می‌شود." در همین حال، آژانس هواشناسی فرانسه این رخداد را "یک رویداد بی‌سابقه" توصیف کرده است.
جودا کوهن، اقلیم‌شناس از مؤسسه فناوری ماساچوست، به رسانه‌ها گفت: "شکست زودهنگام وُرِتکس قطبی واقعاً احتمال بروز هوای سرد را در عرض‌های جغرافیایی که بیشتر مراکز جمعیتی متراکم در نیمکره شمالی، ایالات متحده، اروپا و شرق آسیا وجود دارد، افزایش می‌دهد."
وُرِتکس قطبی به عنوان یک نوار بزرگ از هوای سرد و کم‌فشار شناخته می‌شود که به صورت خلاف‌جهت ساعت‌گرد در اطراف قطب شمال می‌چرخد و در ارتفاع حدود ۱۰ تا ۵۰ کیلومتری (حدود ۶ تا ۳۰ مایل) بالای سطح زمین قرار دارد. این پدیده به شدت به جت استریم، نوار دیگری از بادهای قوی که در زیر وُرِتکس قرار دارد، وابسته است.
چگونگی تاثیر وُرِتکس بر آب و هوا
با تغییر شکل و قدرت وُرِتکس، وضعیت جو زیرین نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد و موقعیت جت استریم نیز تغییر می‌کند که بر آب و هوای سطح زمین تأثیر می‌گذارد. اگر جت استریم بیشتر "موج‌دار" باشد و به سمت جنوب برود، ممکن است اجازه دهد هوای سرد قطبی به سمت جنوب سرازیر شود.
یکی از بزرگ‌ترین عواملی که می‌تواند باعث ایجاد چنین اختلالی شود، به نام "گرمایش ناگهانی استراتوسفری" شناخته می‌شود. در این حالت، دماها در استراتوسفر قطبی به طور ناگهانی در عرض چند روز افزایش می‌یابد و باعث تضعیف بادهای غربی قوی وُرِتکس می‌شود.
اختلال اخیر در وُرِتکس به یادآورده می‌شود که چگونه یک اختلال مشابه در فوریه ۲۰۲۱ منجر به یخ‌زدگی شدید در تگزاس شد، که بیش از یک هفته دماهای یخ‌زده را به همراه داشت و باعث خاموشی‌های برق و مرگ صدها نفر شد.
با این حال، سرمازدگی شدید قطعاً نتیجه نخواهد داشت. اداره مت، که خدمات ملی آب و هوای بریتانیا است، تأکید می‌کند که آنچه در وُرِتکس قطبی در حال وقوع است می‌تواند شانس بروز سرما را افزایش دهد، اما این یک سوئیچ برای خاموش و روشن کردن هوای سرد نیست.
دیگر الگوهای جوی نیز می‌توانند بر نتیجه تأثیر بگذارند. به عنوان مثال، ممکن است پدیده ال نینو، که با زمستان‌های ملایم‌تر مرتبط است، بتواند تأثیرات را "کاهش یا تعدیل" کند، اما این امر همچنان نامشخص است.
در حال حاضر، پدیده ال نینو در حال تقویت است و انتظار می‌رود که در پایان سال به اوج خود برسد. این رویداد به عنوان یک پدیده بسیار قوی طبقه‌بندی شده و آب و هوای جهانی را مختل کرده است.
برخی از تحقیقات همچنین ارتباط گرمایش سریع قطب شمال ناشی از تغییرات اقلیمی را با افزایش اختلالات وُرِتکس قطبی مرتبط دانسته‌اند. این بدان معناست که حتی در حالی که سیاره گرم می‌شود، برخی مناطق ممکن است همچنان با دوره‌های سرد شدید مواجه شوند. اما این ارتباط هنوز به طور قطعی مشخص نشده و مورد بحث دانشمندان است.
بیشتر بخوانید: پیامدهای آزمایشات کاهش فشار بر حیوانات با فشار گروه‌های حامی · دولت بریتانیا با چالش‌های جدی در کنفرانس COP مواجه است
