افزایش وسعت مناطق درگیر خشکسالی، بحران بیآبی و تغییرات اقلیمی از چالشهای بزرگ پیشروی انسانها در دو دهه اخیر بوده است. گزارشهای بینالمللی نشان میدهد که این پدیدهها با گرم شدن کرهزمین به دلیل افزایش مصرف گازهای گلخانهای و تغییرات اقلیمی ارتباط مستقیم دارند. براساس گزارشی که در سال ۲۰۲۴ در مجله «لنست» منتشر شد، وسعت مناطق درگیر خشکسالی شدید یک ماهه از ۱۵ درصد به حدود ۵۰ درصد و وسعت مناطق درگیر خشکسالی شدید سه ماهه یا بیشتر از ۵ درصد به حدود ۳۰ درصد از دهه ۸۰ میلادی افزایش یافته است.
چالشهای ناشی از خشکسالی و بارندگیهای سیلآسا
این گزارش بر تناقضهای پیچیده ناشی از افزایش خشکسالی و بارندگیهای سیلآسا تأکید دارد. بارندگیهای شدید نه تنها به طراوت و رونق نمیانجامد، بلکه موجب مرگ و تخریب و ویرانی میشود و بحران بیآبی و خشکسالی را تشدید میکند. گزارش لنست همچنین به این واقعیت اشاره دارد که بشر در گسترش این پدیدهها نقش مستمر و غیرقابل انکاری دارد. با افزایش گرمای زمین، منابع آبی به سرعت تبخیر میشوند و زمینهای خشک شده، امکان جاری شدن آب باران را در رگهای زیرزمینی از دست میدهند.
بیشتر بخوانید: کنفرانس اقلیمی COP۳۱ در آنتالیا بدون توافق به پایان میرسد
وضعیت بحرانی ایران در میان تغییرات اقلیمی
ایران، به عنوان کشوری که در منطقهای کمبارش واقع شده، از تبعات خشکسالی رنج میبرد. تنها یکسوم متوسط بارش جهانی به ایران میرسد و این موضوع از دهه ۱۳۵۰ به توسعه خشکسالی در کشور منجر شده است. فرونشست زمین، خالی شدن روستاها به دلیل بیآبی، تهدید حیات کشاورزی و وابستگی اقتصاد غیرنفتی به واردات، از جمله خسارات ناشی از خشکسالی در ایران هستند.
طبق اطلس خطر آبی که در سال ۲۰۱۹ منتشر شد، ایران در ردیف چهارم بین ۱۷ کشور درگیر تنش آبی بسیار بالا قرار دارد. موسسه منابع جهان (WRI) نیز در رتبهبندی خود، ایران را با امتیاز ۴.۹۱ از ۵ در ردیف ۱۳ کشور دچار تنش شدید آبی تا سال ۲۰۴۰ قرار داده است. این موسسه به عواملی نظیر رشد سریع جمعیت، افزایش مصرفگرایی و مهاجرت به شهرها به عنوان دلایل بحران شدید آب در ایران اشاره کرده است.
تداوم بحران بیآبی و خشکسالی در نیمه دهه ۱۴۰۰ نمایانگر عدم بهبود شرایط است. نشستهای تخصصی همچون نشست اخیر انجمن ترویج علم ایران، بر عدم امیدواری به بهبود وضعیت ذخایر زیرزمینی تأکید کرده و به ترسیم آیندهای نگرانکننده برای جامعه پرداختهاند. این وضعیت نه تنها به بحران غذایی دامن میزند، بلکه ممکن است پایداری و ثبات رژیمهای سیاسی را نیز تهدید کند.
بیشتر بخوانید: نازیل تاپینگ به دولت بریتانیا درباره قوانین خودروهای برقی هشدار داد · ایران به چین و روسیه به عنوان فشارهای آمریکا متکی است




