نشست تخصصی بررسی ابعاد دیپلماسی اقتصادی ایران و چین با حضور دکتر سیدروحالله لطیفی (سخنگوی گمرک در دولت شهید رئیسی) در مرکز نوآوری دانشگاه شاهد برگزار شد.
چالشها و ظرفیتهای تجاری ایران و چین
در این جلسه، چالشها و ظرفیتهای تجاری دو کشور جهت تأمین منافع ملی مورد بررسی قرار گرفت که از مهمترین نکات مورد اشاره میتوان به ضرورت عبور از خامفروشی و سرمایهگذاری هدفمند در حوزه معادن و مشتقات نفتی، حرکت به سمت تولید محصول نهایی، نظاممند کردن مناطق آزاد و جهتدهی تعاملات اقتصادی بر اساس نیازمندیهای واقعی کشور اشاره کرد.
بیشتر بخوانید: کمیسیون اروپا خرید کامرزبانک توسط یونیکردیت را تأیید کرد
روابط اقتصادی ایران و چین را نمیتوان صرفاً در چارچوب مبادلات تجاری دوجانبه بررسی کرد؛ بلکه این روابط بخشی از تحولات گستردهتر در نظم اقتصادی جهان و شکلگیری مسیرهای جدید ترانزیت، تولید و تجارت بینالمللی است. ابتکار کمربند و راه چین نیز با همین رویکرد طراحی شده است. هدف این ابتکار، علاوه بر توسعه ارتباطات تجاری، ایجاد مسیرهای جایگزین برای انتقال کالا، کاهش هزینهها، مدیریت زمان و متوازنسازی توسعه اقتصادی در مناطق مختلف چین است.
اهمیت توسعه زیرساختها
چین در سالهای گذشته بهتدریج به این نتیجه رسیده است که اتکای صرف به مسیرهای دریایی، بهویژه در شرایط بحرانهای بینالمللی، میتواند آسیبپذیری اقتصادی این کشور را افزایش دهد. از همین رو، توسعه مسیرهای ریلی و جادهای در آسیای مرکزی و مسیرهای میانی، از جمله مسیرهای عبوری از ایران، اهمیت بیشتری پیدا کرده است. در این میان، کریدورهای ارتباطی ایران با ترکمنستان، بهویژه مسیر سرخس، ظرفیت قابلتوجهی برای انتقال کالا میان اروپا، آسیای مرکزی، ایران و بازارهای آسیایی دارند.
توسعه این زیرساختها میتواند جایگاه ایران را در زنجیره ترانزیت منطقهای ارتقا دهد. با این حال، اهمیت زیرساختهای حملونقل صرفاً به توسعه مسیرهای عبوری محدود نمیشود. در اقتصاد جهانی، انتخاب شیوه حملونقل تابعی از ارزش کالا، حجم محموله و زمان تحویل است. حمل دریایی برای کالاهای حجیم و کمارزش، حمل ریلی برای محمولههای نسبتاً حجیم با نیاز به سرعت بیشتر و حمل هوایی برای کالاهای کمحجم و باارزش، مزیت اقتصادی دارد. بنابراین، توسعه شبکه ریلی ایران باید بیش از گذشته با ملاحظات اقتصادی، ظرفیتهای معدنی و صنعتی و نیازهای واقعی تجارت خارجی هماهنگ شود.
در کنار زیرساختها، شناخت الگوی توسعه اقتصادی چین نیز برای طراحی روابط تجاری مؤثر ضروری است. تجربه چین نشان میدهد که موفقیت این کشور صرفاً حاصل افزایش تولید نبوده، بلکه نتیجه پیوند دادن تولید با نیاز بازار، کاهش بهای تمامشده، جذب سرمایهگذاری خارجی، انتقال دانش فنی و تکمیل تدریجی زنجیرههای ارزش بوده است.
چینیها در بسیاری از کشورها، از جمله ایران، مستقیماً وارد حلقههای مختلف زنجیره تأمین شدهاند؛ از خرید محصولات کشاورزی و ایجاد سردخانه و مراکز بستهبندی گرفته تا سرمایهگذاری در معادن و صنایع فرآوری. از این منظر، مسئله اصلی برای ایران در تجارت با چین، صرفاً افزایش حجم صادرات نیست، بلکه تغییر ماهیت صادرات و حرکت به سمت محصولات دارای ارزش افزوده بالاتر است.
ایران در صنایع پتروشیمی و پالایشی توانسته بخشی از مسیر فاصله گرفتن از خامفروشی را طی کند، اما همچنان ظرفیتهای قابلتوجهی برای تکمیل زنجیرههای پاییندستی وجود دارد. در بخش معدن نیز نمونههایی مانند سلستین، مس و عناصر نادر نشان میدهد که بخش مهمی از ارزش اقتصادی منابع کشور در مراحل فرآوری، خالصسازی و تبدیل مواد اولیه به محصولات صنعتی نهفته است.
برای نمونه، صادرات یک ماده معدنی خام ممکن است درآمد محدودی ایجاد کند، در حالی که فرآوری همان ماده و تبدیل آن به محصول واسطهای یا نهایی، ارزش اقتصادی آن را چندین برابر افزایش میدهد. حتی باطلههای معدنی نیز میتوانند حاوی عناصر ارزشمندی باشند که با فناوری مناسب قابلیت استحصال دارند. تحقق این ظرفیت مستلزم همکاری میان دانشگاهها، شرکتهای معدنی، صنایع فرآوری و سرمایهگذاران است.
بهرهبرداری از ظرفیت اقتصاد چین نیازمند تغییر نگاه در دیپلماسی اقتصادی ایران است. بازرگان ایرانی باید به جای تمرکز صرف بر صادرات مواد خام، نیاز بازار چین را شناسایی کرده و در حلقههایی از زنجیره تولید و تأمین آن بازار حضور پیدا کند که بیشترین ارزش افزوده را ایجاد میکنند. مزیت ایران در منابع انرژی، ذخایر معدنی، موقعیت جغرافیایی و ظرفیت صنعتی زمانی به قدرت اقتصادی تبدیل میشود که با فناوری، سرمایهگذاری و برنامهریزی تولید همراه شود. بنابراین، راهبرد مؤثر در روابط اقتصادی ایران و چین، عبور همزمان از خامفروشی، توسعه زیرساختهای ترانزیتی و حرکت به سمت تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر است.
این برنامه به همت کارگروه اقتصاد بینالملل انجمن اسلامی امیرکبیر برگزار شد.
بیشتر بخوانید: کو متهم کرد ترامپ مانع تامین مالی زیرساختها و FAA در دوران بایدن شده است · نگارش خاطرات نرگس محمدی برندگان جایزه نوبل صلح




